(کەرکوک)گەشەی شارنشینی کورد لە سەدەی کۆنەوە تا ئیستا

گەشەی شارنشینی کورد لە کەرکوک (لە سەدەکانی کۆنەوە تا ئێستا)

بابەتێکی مێژوویی و ئاڵۆزە، چونکە کەرکوک Kirkuk هەمیشە شوێنی تێکەڵبوونی گەل و کەلتوورەکان بووە. لێرەدا بە شێوەی کورت و ڕوون قۆناغە سەرەکییەکانت بۆ ڕوون دەکەمەوە:
1. سەردەمی کۆن (پێش ئیسلام)
کەرکوک لە ژێر ناوی کۆنی “Arrapha” ناسراو بوو. لەو کاتەدا:
• ناوچەکە بە شێوەی گوند و شارۆچکەی بچووک بوو.
• کۆمەڵێک گەلی جیاواز (کورد، کەلدانی، ئاشوری و…) لێی ژیان.
• شارنشینی بە شێوەی سادە بوو، پێشکەوتنی شارسازی کەم بوو.
2. سەردەمی ئیسلامی (سەدەی 7–13)
• کەرکوک دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی ئیسلامی.
• شار بەهێزتر دەبێت لە بازرگانی و کشتوکاڵ.
• کوردەکان بە تایبەتی لە چیای قەرەداخ و دەوروبەری کەرکوک زیاتر دەژین، و هەنگاوی نزیکبوونەوەیان بۆ شار دەستی پێدەکات.
3. سەردەمی عوسمانی (1514–1918)
ئەم قۆناغە گرنگترین قۆناغی گەشەی شارنشینییە:
• کەرکوک دەبێتە ناوچەیەکی ستراتیژی لە ناو ویلایەتی موسڵ.
• کوردەکان بە شێوەی بەرفراوان لە شار و دەوروبەری نیشتەجێ دەبن.
• بازرگانی، پیشەسازی سادە، و کشتوکاڵ گەشە دەکات.
• لەو کاتەدا شار بە شێوەی تێکەڵ (کورد، تورکمان، عەرەب) پێکهاتووە.
4. سەدەی 20 (دەسەڵاتی عێراق نوێ)
• دوای دامەزراندنی دەوڵەتی عێراق (1921)، کەرکوک گرنگی نەوتی زۆر بەدەست دەهێنێت.
• شارنشینی خێرا دەبێت بەهۆی:
• هاتنی کرێکار بۆ بوارە نەوتییەکان
• گەشەی ئابووری
• کوردەکان بە شێوەی زۆر لە شار و دەوروبەری دەژین، بەڵام گۆڕانکاری دیمۆگرافی و سیاسەتەکان کاریگەری لەسەر هاوسەنگی گەلەکان دروست کرد.
5. دوای 2003 تا ئێستا
• دوای ڕووخانی ڕژێمی سەدام، دۆخی کەرکوک ئاڵۆزتر دەبێت.
• کوردەکان هەوڵ دەدەن بەشداری سیاسی و شارنشینی خۆیان بەهێز بکەن.
• گەشەی شار بە شێوەی:
• زیادبوونی دانیشتوان
• دروستبوونی ناوچەی نوێی نیشتەجێبوون
• تێکەڵبوونی زیاتر لە نەتەوەکان