مێژووی کۆنی کەرکوک

پێش مێژووی نووسراو (پێش 3000 پ.ز)

• ناوچەی کەرکوک (دەوروبەری) لە ناو زنجیرەیەکی گرنگی مێژوویی ناوچەی مێسوپۆتامیا دەکەوێت.
• ئەم ناوچەیە بە ناوچەی “نێوان دوو ڕووبار” ناسراوە (دجلە و فورات)، و یەکێکە لە سەرەتایی‌ترین شوێنەکانی شارستانییەت لە جیهان.
• لەم قۆناغەدا:
• خەڵک بە شێوەی گوندی دەژین
• کشتوکاڵ و ئاژەڵداری سەرچاوەی ژیان بوو
• هێشتا شارێکی گەورە و ناوێکی دیاریکراو نەبوو
• بەڵام:
• شوێنە ئەرکەئۆلۆجییەکان نیشان دەدەن کە ناوچەکە بەردەوام نیشتەجێ بووە
• ئەمە بنەمای داهاتووی شارەکە بوو

سەردەمی ئەکەدی و سۆمەر (3000–2000 پ.ز)

• لەم سەردەمەدا، یەکەمین شارستانییەتەکان دەردەکەون.
• کەرکوک بە ناوی:
• ئاراپخا:
• شارێکی ڕێکخراو بوو
• خاوەنی دیوار و سیستەمی بەڕێوەبردن بوو
• ناوەندێکی بازرگانی گرنگ بوو
• دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی:
ئەکەدیەکان
• گرنگییەکان:
• پەیوەندی نێوان باشووری مێسوپۆتامیا و ناوچەکانی باکوور
• گواستنەوەی کەلوپەل و کلتوور

سەردەمی ئاشوری (2000–612 پ.ز)

• ئەمە یەکێکە لە درێژترین و گرنگترین قۆناغەکانی مێژووی کەرکوک.
• شارەکە (ئاراپخا) دەبێتە بەشێکی گرنگی:
ئاسوریەکان
🔹 تایبەتمەندییەکان:
• ئاراپخا بوو بە:
• ناوەندی سەربازی
• بنکەی ئیداری
• شوێنی کۆکردنەوەی باج و سامان
• ئاشوریەکان:
• قەڵا و دیوارە بەهێز دروستکرد
• سیستەمی ڕێگا دروستکرد بۆ کۆنترۆڵی ناوچەکە
• گەشەپێدانی شارستانییەت
• ناوی شارەکە:
• هێشتا “ئاراپخا”
• بە شێوەی جیاواز لە نووسینی ئاشوری

612 پ.ز – ڕووخانی ئاشوری

• ڕووداوێکی مێژوویی گەورە:
ڕووخانی نینوا
• بە هاوپەیمانی:
• مادەکان
• بابلیەکان
• ئەنجام:
• کۆتایی ئیمپراتۆریەتی ئاشوری
• گۆڕانی گەورەی سیاسی
• کەرکوک دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی مادەکان.

سەردەمی مادەکان (612–550 پ.ز)

دەسەڵاتی:
مادەکان
🔹 گرنگی:
• مادەکان زۆرجار بە پێشینەی کورد دادەنرێن.
• لەم سەردەمەدا:
• ناوچەکە دەکەوێتە ناو ژێرچەتری کلتووری ئێرانی
• زمانی و کلتووری نزیک بە کوردی گەشە دەکات
🔹 ناو:
• “ئاراپخا” هێشتا بەکار دەهێنرێت
• بەڵام کاریگەری ناوە مادییەکان دەست پێدەکات

سەردەمی هەخامنشی (550–330 پ.ز)

• دەکەوێتە ژێر:
ئیمپراتۆریەتی هەخامنشی
🔹 گۆڕانکاری:
• سیستەمی “ساتراپی” (پارێزگاکان)
• ڕێگای بازرگانی و ڕێگا گەشە دەکەن
🔹 کەرکوک:
• ناوەندێکی ناوچەیی بوو
• گرنگی ستراتیژیی هێشتا پارێزرا

330 پ.ز – هاتنی ئەسکەندەر

• دەگیرێت لەلایەن:
ئەسکەندەری مەقدوونی
• دەسەڵاتی فارسی کۆتایی دێت
• کلتووری یۆنانی دەست پێدەکات

سەردەمی سەلوکی و پارتی (300 پ.ز – 200 ز)

• دەسەڵات:
• سەلوکیەکان
• دواتر پارتیەکان
🔹 گۆڕانکاری:
• تێکەڵبوونی:
• کلتووری یۆنانی
• کلتووری ئێرانی
• بازرگانی زۆر گەشە دەکات
• ناوی “ئاراپخا” کەمتر بەکاردێت

سەردەمی ساسانی (200–600 ز)

• دەکەوێتە ژێر:
ساسانیەکان
🔹 ناوەکان:
• لەم سەردەمەدا ناوی نوێ دەرکەوت:
• کەرک / کەرخە (Karkha / Karkhe)
🔹 مانای ناو:
• “کەرک” = قەڵا / شوێنی بەهێز
• ئەمە بنەمای ناوی:
“کەرکوک”
🔹 ژیان:
• کشتوکاڵ و بازرگانی
• سیستەمی ئیداری بەهێز

کەرکوک

تایبەتمەندییەکانی کەرکوک لە سەردەمی کۆن

تایبەتمەندییەکانی کەرکوک لە سەردەمی کۆن
• بابا گورگور
• ئاگری بەردەوام (نەوت) لە هەزاران ساڵ پێش ئێستا
• لەلایەن خەڵکی کۆنەوە بە شوێنێکی سەیر ناسراو بوو
• شوێنی ستراتیژی:
• نێوان کوردستان و دشتەکان
• ڕێگای بازرگانی و سەربازی گرنگ

ناوەکانی کەرکوک لە مێژوودا

1. ئاراپخا (Arrapha / Arrapkha) – سەردەمی کۆن
2. ناوە ئاشورییەکان – بە شێوەی جیاواز
3. ناوە مادی و ئێرانییەکان – گۆڕانکاری کلتووری
4. کەرکە / کەرخە (Karkha) – ساسانی
5. کەرکوک (Kirkuk) – ناوی نوێ کە لەوانەیە لە “کەرک” هاتووە

کورتەی قووڵ

• کەرکوک یەکێکە لە کۆنترین شارەکانی ناوچەکە.
• ناوی شارەکە لە ئاراپخا → کەرک → کەرکوک گۆڕاوە.
• مادەکان (پێشینەی کورد) ڕۆڵی گرنگیان هەبوو.
• ناوچەکە بەردەوام شوێنێکی ستراتیژی و کلتووری بوو.